Staat je moestuin nog vol groene tomaten en voel je de herfst al aankomen? Dan is er één simpel gebaar dat het verschil maakt tussen een bak vol rode tomaten of een berg groene exemplaren die nooit meer rijpen. Het draait allemaal om de bovenkant van je plant, en eind augustus is het moment om in actie te komen.
Waarom tomaten toppen eind augustus?
Een tomatenplant is van nature altijd bezig met groeien. Zolang de groeitop bovenaan intact blijft, blijft de plant energie steken in nieuwe bladeren, nieuwe zijscheuten en nieuwe bloemen. Het probleem: die nieuwe bloemen krijgen tegen de herfst nooit meer genoeg tijd of zon om uit te groeien tot rijpe vruchten.
Door tomaten toppen eind augustus dwing je de plant tot een bewuste groeistop. Alle energie die anders naar nieuwe scheuten zou gaan, wordt nu doorgestuurd naar de tomaten die er al hangen. Het resultaat: grotere, snellere en smaakvollere rijping van de groene tomaten die je nog aan de plant hebt.
Zie je bovenaan de plant nog volop nieuwe bloementrossen verschijnen terwijl de nachten al kouder worden? Dat is het signaal om te toppen. Elke tros die nu nog bloeit, haalt de herfst toch niet.
Hoe top je tomatenplanten op de juiste manier?
Het toppen zelf is een kwestie van minuten. Je knipt met een schone, scherpe schaar simpelweg de groeitop van de plant af, net boven de hoogste tros met tomaten die je nog wil laten rijpen. Reken op ongeveer twee bladeren boven die laatste tros, zodat er nog genoeg blad overblijft om suikers aan te maken.
Werk bij voorkeur op een droge dag, zodat de snijwonde snel kan drogen en er minder kans is op schimmels. Verwijder tegelijk ook de kleine tomatendieven die her en der tussen de bladoksels naar boven groeien (lees hier meer over tomatendieven verwijderen voor een langere oogst): die zuigen energie weg zonder ooit nog vruchten op te leveren voor de winter.
Wie tomaten kweekt in een tuin met wisselvallig weer, snoeit best iets steviger dan wie in een verwarmde serre werkt. Hoe minder zon en warmte er nog te verwachten valt, hoe eerder en drastischer je mag ingrijpen.
Verschil tussen indeterminate en determinate tomatenrassen
Niet elke tomatenplant heeft dit gebaar even hard nodig. Het hangt af van het type ras dat je kweekt.
Indeterminate rassen
De meeste rank- of stoktomaten die je tegen een draad of stok geleidt, zijn indeterminate rassen. Ze blijven in theorie de hele zomer doorgroeien in de lengte en vormen voortdurend nieuwe trossen. Net daarom is toppen bij dit type essentieel: zonder ingrijpen blijft de plant energie verspillen aan bloemen die nooit tot rijpe vrucht komen.
Determinate rassen
Bij determinate rassen, vaak de compactere bosjes- of struiktomaten, stopt de plant vanzelf met groeien zodra ze een bepaalde hoogte bereikt heeft. De groeistop komt hier van nature, waardoor toppen meestal minder noodzakelijk of zelfs overbodig is.
| Kenmerk | Indeterminate | Determinate |
|---|---|---|
| Groeiwijze | Blijft doorgroeien tot de vorst | Stopt vanzelf op een bepaalde hoogte |
| Toppen nodig? | Ja, zeker eind augustus | Meestal niet of nauwelijks |
| Typische teelt | Stoktomaten, cherrytomaten aan draad | Struiktomaten, veel vleestomaten |
Wat te doen na het toppen?
Na het toppen blijft de plant nog een tijdje energie sturen naar de aanwezige vruchten. Ondersteun dat proces door regelmatig water te geven, maar niet overmatig: te veel water op het einde van het seizoen kan de smaak van de tomaten verwateren.
Pas ook lichte bladpluk toe: verwijder onderaan de oudste, vaak wat gele bladeren zodat er meer lucht en licht bij de vruchten komt. Dat versnelt het rijpingsproces en verkleint de kans op schimmelziekten, iets waar tomatenplanten tegen het einde van de zomer extra gevoelig voor worden.
Blijf de plant ook gewoon verder snoeien waar nodig: verwijder zieke bladeren en overtollige scheuten, zodat alle overgebleven kracht naar het rijpen van de vruchten gaat in plaats van naar bladgroei die toch niets meer oplevert voor de herfst.
Andere tips om groene tomaten te laten rijpen
Zelfs met toppen en bladpluk zullen niet alle tomaten op tijd rood kleuren voor de eerste nachtvorst, en soms speelt er meer mee dan enkel de tijd, zoals te lezen valt in dit artikel over waarom tomaten niet rood kleuren ondanks veel zon. Wie tegen het einde van het seizoen nog volop groene tomaten aan de plant heeft, kan ze plukken zodra er een lichte kleurverandering zichtbaar is, en ze binnenshuis laten narijpen.
Leg de tomaten hiervoor op een lichte, koele plek, eventueel naast een rijpe appel of banaan: die fruitsoorten stoten ethyleengas uit, wat het narijpen versnelt. Zo kun je nog weken na het oogsten genieten van tomaten uit eigen moestuin, ook al hingen ze bij de eerste kou nog groen aan de plant.
Wacht met volledig oogsten van de hele plant tot je zeker weet dat er nachtvorst aankomt, en overweeg meteen om de laatste rijpe vruchten te gebruiken volgens deze tips over zaden van je tomaten bewaren voor nieuwe planten. Zolang de nachten nog boven de vijf graden blijven, kan de tomatenplant, dankzij het toppen en de extra zorg, gewoon verder rijpen aan de stok.
